Het opvullegaat in een samengesteld gezin: slim geregeld of bron van gedoe?

Stel je voor: Joop en Cora zijn allebei eerder getrouwd geweest en hebben ieder twee kinderen uit hun vorige huwelijk. Nu zijn ze gelukkig samen getrouwd en willen ze hun nalatenschap goed regelen. Ze willen vooral dat de langstlevende partner financieel verzorgd achterblijft, zonder dat er gelijk veel erfbelasting verschuldigd is. Een veelgebruikte oplossing daarvoor is het opvullegaat.

Maar wat is dat eigenlijk? Waarom kan het in een samengesteld gezin soms handig zijn, maar ook juist gevoelig liggen?

Wat is een opvullegaat?

Een opvullegaat is een bepaling in een testament waarmee de erfenis van de langstlevende partner “wordt aangevuld” tot het belastingvrije bedrag (van in 2026 € 828.035). Dit gebeurt om optimaal gebruik te maken van belastingvrijstellingen in de erfbelasting. De belastingvrijstelling van (stief )kinderen is namelijk maar € 26.230 en daar zit je best snel aan. Bij Joop en Cora zou dat bijvoorbeeld betekenen dat als Joop overlijdt, Cora een extra bedrag uit de nalatenschap krijgt toegewezen. Daardoor hoeft er mogelijk minder erfbelasting betaald te worden. Klinkt slim en dat is het vaak ook. Maar in een samengesteld gezin kunnen de emoties én belangen behoorlijk ingewikkeld worden.

Waarom kan dit gevoelig zijn?

In een traditioneel gezin erven de kinderen uiteindelijk meestal van beide ouders samen. Maar bij samengestelde gezinnen liggen de familielijnen anders. De kinderen van Joop willen natuurlijk graag dat een deel van Joops vermogen uiteindelijk bij hen terechtkomt. Maar als Cora door het opvullegaat een groter deel van de erfenis krijgt, verschuift er vermogen naar haar kant van de familie. Het erfdeel van Joops kinderen is door het gebruik van het opvullegaat verkleind. Stel dat Cora later overlijdt en haar testament vooral gunstig is voor haar eigen kinderen. Dan kunnen de kinderen van Joop het gevoel krijgen dat “hun” erfdeel langzaam verdwijnt richting de andere familietak.

En wat als er een tweetrapsmaking wordt toegevoegd?

Om dat soort zorgen te beperken, kiezen sommige stellen voor een tweetrapsmaking op het opvullegaat. Dat klinkt ingewikkeld, maar het idee is eigenlijk best logisch:

• Eerst erft de langstlevende partner (bijvoorbeeld Cora);
  

• Maar wat er overblijft van dat geërfde vermogen gaat later automatisch naar de uiteindelijke erfgenamen die Joop heeft aangewezen, bijvoorbeeld zijn eigen kinderen.
  

Met andere woorden: Cora mag het vermogen gebruiken zolang zij leeft, maar Joop houdt via zijn testament invloed op waar het uiteindelijk terechtkomt. Dit vraagt echter wel om maatwerk. Een opvullegaat met of zonder tweetrapsmaking kan fiscaal aantrekkelijk zijn, maar het is zeker geen standaardoplossing. Daarom is het belangrijk dat je niet alleen naar belastingvoordeel kijkt, maar vooral ook naar de familieverhoudingen en jullie gezamenlijke wensen.